Is pesten strafbaar? Parketcriminologe Liselotte Coninx geeft duiding.

Pesten. Het kan overal voorkomen: op school, op het werk, in de vrije tijd, maar ook online. Eén ding hebben die verschillende vormen van pesten gemeen: het heeft vaak een grote impact op het leven van het slachtoffer. Welke rol kan het Openbaar Ministerie spelen tegen pesten? Welke stappen worden ondernomen? En is pesten effectief strafbaar? Liselotte Coninx, parketcriminologe bij het parket van Limburg, geeft tijdens deze Week tegen Pesten meer duiding.

Liselotte: “Sinds 2006 ben ik aan de slag als parketcriminoloog, eerst op de parketten van Mechelen en Turnhout en sinds 2018 bij het parket van Limburg. Wat doet een parketcriminoloog? We nemen zelf geen beslissingen, maar bereiden de dossiers voor de parketmagistraten voor. We kijken of er navolgend onderzoek moet gebeuren, waarna we advies verlenen aan de magistraten. Mijn focus ligt daarbij vooral op de jeugddossiers en de dossiers van intrafamiliaal geweld.”

De laatste jaren krijgt Liselotte steeds meer dossiers over pesten. Vooral cyberpesten, of online pesten, komt daarbij regelmatig aan bod.

Liselotte: “Wanneer we naar de recentere pestdossiers kijken, dan gaat het vaak over cyberpesten. Cyberpesten lijkt daarbij meer voor te komen bij meisjes vanaf 12, 13, 14, 15 jaar of soms zelfs al vroeger. Bij jongens merken we dat ze, sneller dan meisjes, zullen overschakelen op fysiek geweld, en op de vuist gaan. Voor slachtoffers kan online pesten nóg heftiger zijn dan het fysieke pesten. Online pesten kan 7 dagen op 7, 24 uur op 24 doorgaan. Zelfs thuis voelen slachtoffers zich niet meer veilig, want het pesten dringt letterlijk hun huis én leefwereld binnen. Op elk moment van de dag kunnen ze geconfronteerd worden met hun pester(s).”

Luisteren naar ieders verhaal

Wanneer Liselotte pestdossiers ontvangt, zal ze niet alleen luisteren naar het verhaal van de dader en het slachtoffer, maar ook naar die van de school.

Liselotte: “Zo’n dossier kan vandaag bij het parket terechtkomen zonder officiële klacht of aangifte via de politie. We moeten uiteraard op de hoogte gebracht worden van de situatie, bijvoorbeeld door een bezorgde ouder of een bezorgde medeleerling, maar het is geen officieel klachtmisdrijf. Het eerste wat we dan doen, is de feiten in kaart brengen. Wie is het slachtoffer? Wat is er gebeurd? Wie is de dader? We verhoren daarbij zowel de dader als het slachtoffer, maar we doen ook navraag bij de school. Het is namelijk hun taak om pesten snel en adequaat aan te pakken en te reageren wanneer een jongere zich niet goed voelt. Hoe is het op school? Werden er eerder al maatregelen getroffen door de school? Is er een herstelgericht groepsgesprek geweest? Hoe is de situatie ondertussen geëvolueerd?”

Er wordt dus in eerste instantie geluisterd naar ieders verhaal, waarna het parket een stap verder gaat.

Liselotte: “We kijken verder dan enkel en alleen het bewijsbare dat voor onze neus ligt, en het verhaal van dader en slachtoffer. We gaan na of er alternatieve maatregelen mogelijk zijn. Kunnen we hulpverlening inschakelen? Of hebben we te maken met een verontrustende opvoedingssituatie? We treden dus niet repressief op, maar kijken hoe we de relatie kunnen herstellen, en vormen daarbij de brug tussen Justitie en hulpverlening. Zo kan er enerzijds aan herstelbemiddeling gedaan worden, waarbij de partijen rond de tafel gezet worden. Het parket is hier niet bij aanwezig. Anderzijds kan er ook gekozen worden voor een oproeping op het parket, waarbij de jongere en zijn ouders uitgenodigd worden op het parket voor een gesprek met een magistraat of een parketcriminoloog. In dat gesprek proberen we de minderjarige te doen inzien wat de zwaarte van de feiten is, en geven hem/haar ook de kans om eventuele voorwaarden te volbrengen. Dat kan gaan over een leerproject over het inzien wat dit soort feiten betekenen voor een slachtoffer of een leerproject over sociale vaardigheden en zich niet laten leiden door groepsdruk. Vaak zegt de dader in zo’n gesprek met ons: ‘het was maar om te lachen’. Als parket laten we de jongere inzien dat pesten niet iets is waar mee gelachen moet worden. Jongeren beseffen soms totaal niet wat voor leed en pijn ze veroorzaken bij het slachtoffer, en op diens denk- en leefwereld. Je beschadigt iemands leven hé. “

Dé hamvraag daarbij is nu: is pesten strafbaar?

Liselotte: “Pesten kan in extreme gevallen strafbaar zijn. Pesten op zich is geen misdrijf, dus we moeten altijd kijken of er zaken aan gekoppeld zijn die wél in strijd zijn met de wet en dus wél strafbaar zijn. Denk maar aan slagen en verwondingen, belaging, stalking, laster en eerroof, maar ook bedreigingen waarbij er bijvoorbeeld gezegd wordt: ‘Ik ga je slaan, daar op die plaats op dat moment van de dag’. Maar het kan ook gaan om het verspreiden van naaktfoto’s bijvoorbeeld, wat gekwalificeerd wordt als het bezit en verspreiden van kinderpornografisch materiaal. Kortom: minderjarigen moeten erop gewezen worden dat we als maatschappij dit soort gedrag écht niet tolereren en dat daar zeer zware straffen tegenover staan.”

 

 

 

 Als parket laten we de jongere inzien dat pesten niet iets is waar mee gelachen moet worden.  - Liselotte Coninx (Parketcriminologe - Parket Limburg)

 

Menselijkheid

Achter ieder dossier zit een mens. En achter iedere parketcriminoloog schuilt óók een mens van vlees en bloed. Liselotte is daar geen uitzondering in. Wanneer ze pestdossiers ontvangt, dan laten die haar niet koud. Integendeel.

Liselotte: “Het is algemeen geweten dat pesten het zelfbeeld kan beschadigen, er een grotere kans is op depressies, eenzaamheid en sociale angsten, en zelfs een verhoogd risico op suïcide. Ik heb zelf drie kinderen: een zoon van 7 jaar en twee dochters van 12 en 14 jaar. Zij zitten middenin die leeftijd waarbij pesten voorkomt. Toen ik jong was, werd mijn broer heel zwaar gepest. Ik heb toen ondervonden wat voor een impact pesten heeft op een kind, op een jongere. School dat is het leven van een kind hé. Gaat het goed op school, dan gaat het goed met het kind of de jongere. Gaat het slecht op school, worden ze niet aanvaard, of worden ze gepest, dan kan dat hun leven zo ontzettend hard kapot maken. Wij, als volwassene, denken misschien al snel ‘goh, het is toch máár school? En thuis is alles toch leuk en fijn?!’. Nee, dat is het niet. Die schoolperiode is een tijd waarin ze zichzelf als persoon helemaal aan het ontwikkelen zijn. Een periode waarin het belangrijk is dat ze zich aanvaard en geliefd voelen.”

“Mijn broer draagt gelukkig vandaag geen gevolgen meer met zich mee van het pesten uit zijn jeugd. Een bijzonder moment was toen hij onlangs op de werkvloer een van zijn vroegere pesters opnieuw tegenkwam. Die man had het daar enorm moeilijk mee en is op een bepaald moment naar mijn broer toegegaan. ‘Kunnen we even babbelen?’, vroeg hij. ‘Ik heb zo’n spijt van wat ik je vroeger heb aangedaan. Ik heb nu zelf kinderen en weet hoe het is wanneer iemand gepest wordt, en wat je er iemand anders mee aandoet. En daar voel ik me zo rot over’. Gelukkig heeft mijn broer daar geen last meer van, en kon hij hem vergeven. Ik denk dat die man die hem vroeger pestte, nu wel een prachtige boodschap kan meegeven aan zijn kinderen om nooit te pesten, én op te komen voor wie gepest wordt. Want als slachtoffer kan je je soms heel alleen voelen tegen zo’n grote groep.”